I. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH XUẤT KHẨU THỦY SẢN VIỆT NAM 2023
Theo báo cáo của Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam – VASEP, sau khi đánh giá các doanh nghiệp trong ngành hàng cho biết, sự sụt giảm trong xuất khẩu thủy sản nửa đầu năm 2023 còn nghiêm trọng hơn cả giai đoạn đỉnh dịch Covid-19, giai đoạn mà các doanh nghiệp phải sản xuất theo phương án “3 tại chỗ”.
Theo đó, đơn hàng xuất khẩu trong các tháng đã sụt giảm 20-50% so với cùng kỳ. Từ đó đẩy lượng hàng tồn kho tăng cao đồng thời đẩy doanh nghiệp phải gánh chịu những rủi ro về áp lực lãi suất ngân hàng hay chi phí duy trì sản xuất gia tăng, …
Theo báo cáo tổng hợp, trong tháng 6/2023 này, xuất khẩu thủy sản Việt Nam ước đạt gần 800 triệu USD, giảm 21%.
Bên cạnh đó, kim ngạch xuất khẩu thủy sản tổng 6 tháng 2023 của ngành chỉ đạt 4,13 tỷ USD, giảm 27,4% so với nửa đầu năm ngoái. Trong đó, các sản phẩm chủ lực như tôm và cá tra sản lượng đều giảm sâu.
-
Tình hình xuất khẩu thủy sản các loại
a. Xuất khẩu tôm tháng 6 có chuyển biến tích cực
Tính đến cuối tháng 6/2023, sản lượng xuất khẩu tôm của Việt Nam đạt gần 1,6 tỉ đô, giảm 31% so với cùng kỳ 2022. Các chuyên gia trong ngành dự báo kim ngạch cả năm 2023 sẽ thấp hơn khoảng 1 tỉ đô so với kết quả của năm trước (4,3 tỉ đô).
Tuy nhiên, tình hình xuất khẩu tôm cũng đang dần có dấu hiệu phục hồi nhẹ trong tháng 6 này. Từ giảm sút 34% so cùng kỳ năm ngoái ở 5 tháng thì sang tháng 6 mức giảm sút thu hẹp lại chỉ còn 29%.
So sánh giữa các nước nhập khẩu thủy sản cụ thể là tôm của Việt Nam, trong tháng 5 vừa qua, Trung Quốc đứng nhất về thị trường tiêu thụ tôm Việt Nam, chiếm tỷ trọng 23%. Ngay sau là Mỹ ở vị trí thứ hai, chiếm tỷ trọng 21%.
Nhìn nhận doanh số xuất khẩu từng tháng thì thị trường Mỹ đang có tín hiệu tốt dần lên. Xét riêng về thị trường này, theo số liệu mới nhất tính tới 15/6/2023, nhập khẩu tôm từ Việt Nam đạt 257 triệu USD, giảm 41% so với cùng kỳ năm 2022. Xét riêng tháng 5/2023, xuất khẩu tôm sang Mỹ đạt 68 triệu USD, mức cao nhất kể từ đầu năm tới nay. Tuy vẫn tăng trưởng âm 31% so với cùng kỳ 2022, nhưng đây đã là mức sụt giảm nhẹ nhất so với các tháng trước đó. Có thể nói đây là dấu hiệu cho sự phục hồi cho các tháng cuối năm.
b. Xuất khẩu mực và bạch tuộc ghi nhận mức sụt giảm nhẹ hơn xuất khẩu thủy sản các loại khác
Theo báo cáo tổng hợp, xuất khẩu mực & bạch tuộc của Việt Nam trong 5 tháng đầu năm đạt hơn 240 triệu đô, giảm 13% so với cùng kỳ năm ngoái. Riêng trong tháng 5, xuất khẩu đạt 52 triệu USD, giảm 18% so với cùng kỳ.
Mặc dù xuất khẩu mực & bạch tuộc không tránh khỏi tăng trưởng âm trong xu hướng sụt giảm chung của xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Nhưng so với các sản phẩm thủy sản chính khác, giá trị xuất khẩu mực & bạch tuộc vẫn ghi nhận mức sụt giảm nhẹ hơn.
Cụ thể, trong cơ cấu các sản phẩm mực & bạch tuộc xuất khẩu, mực chiếm 57%, còn bạch tuộc chiếm 43%. Trong 5 tháng đầu 2023, giá trị xuất khẩu mực giảm khoảng 11% còn bạch tuộc giảm 15% so với cùng kỳ 2022.
Tính tới tháng 5 năm nay, mực và bạch tuộc của Việt Nam đã được xuất khẩu sang 65 thị trường. Top 10 thị trường nhập khẩu mực, bạch tuộc lớn nhất của Việt Nam bao gồm Hàn Quốc, Nhật Bản, Hồng Kông, Italy, Thái Lan, Malaysia, Đài Loan, Trung Quốc, Mỹ, Tây Ban Nha và Pháp.
Hàn Quốc hiện đang là thị trường nhập khẩu mực, bạch tuộc lớn nhất của Việt Nam, chiếm tỷ trọng 35%. Trong 5 tháng đầu năm 2023, xuất khẩu thủy sản mực & bạch tuộc sang Hàn Quốc đạt 84 triệu USD, giảm 13%. Nhật Bản là thị trường nhập khẩu lớn thứ 2, chiếm tỷ trọng 27%. So với thị trường Hàn Quốc, xuất khẩu mực và bạch tuộc của Việt Nam sang Nhật Bản có tín hiệu tích cực hơn. Xuất khẩu mực, bạch tuộc 5 tháng đầu năm 2023 sang Nhật Bản đạt 64 triệu USD, tăng trưởng 4% so với cùng kỳ năm 2022.
c. Cá tra không nằm ngoài tình trạng sụt giảm chung của ngành xuất khẩu thủy sản
Theo VASEP, sau năm 2022 ghi nhận tăng trưởng mạnh mẽ, tình hình xuất khẩu cá tra Việt Nam sang thị trường các nước tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) 5 tháng đầu 2023 giảm 36% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt khoảng 94 triệu USD. Riêng tháng 5/2023, sản lượng xuất khẩu cá tra Việt Nam sang thị trường các nước thành viên CPTPP chỉ đạt 19 triệu USD, giảm 41% so với cùng kỳ.
Tính đến hết tháng 5, nhiều thị trường thuộc khối CPTPP ghi nhận tăng trưởng âm trong xuất khẩu thủy sản cụ thể là cá tra như Canada giảm 50%; Mexico giảm 50%; Nhật Bản giảm 14%. Điểm sáng duy nhất của khối thị trường này trong nhập khẩu cá tra Việt Nam là Singapore. Trong 5 tháng đầu năm 2023, xuất khẩu cá tra ở nước này vẫn duy trì tăng trưởng dương 16%, đạt 15 triệu USD.
Bên cạnh đó, Canada là thị trường đứng thứ 2 về nhập khẩu cá tra Việt Nam. Đây là thị trường nhập khẩu thủy sản giá tốt, tăng trưởng ổn định trong toàn khối Bắc Mỹ. Quốc gia này và Mỹ có đường biên giới chung dài vì thế có quan hệ thương mại chặt chẽ. Bởi vậy Mỹ là thị trường có ảnh hưởng lớn nhất với thương mại thủy sản của Canada. Tuy nhiên những khó khăn Mỹ phải đối mặt trong bối cảnh lạm phát toàn cầu từ cuối 2022 trở lại đây lại là một trong những nguyên nhân khiến cho tình hình xuất khẩu thủy sản nói chung và cá tra Việt Nam nói riêng sang Canada chưa thể bứt phá.
-
Các doanh nghiệp trong ngành lao đao vì xuất khẩu thủy sản lao dốc
Cùng với gánh nặng chi phí sản xuất là chi phí thức ăn, con giống… tăng cao . Bên cạnh là tình hình xuất khẩu thủy sản lao dốc đã khiến kết quả kinh doanh trong nửa đầu năm 2023 của không ít doanh nghiệp trong ngành thủy sản bị ảnh hưởng nặng nề.
Là doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản lớn nhất cả nước, Công ty CP Tập đoàn Thủy sản Minh Phú năm 2022 đã đạt kỷ lục về doanh thu với 16.000 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt hơn 800 tỷ đồng. Đây là mức cao nhất từ trước đến nay, tuy thế, đến quý I/2023, công ty đã ghi nhận lỗ gần 100 tỷ đồng, sau thời kỳ 7 năm toàn lãi.
Một công ty khác trong ngành – Công ty CP Vĩnh Hoàn, dù vẫn đạt lợi nhuận hơn 118 tỷ đồng trong quý I năm nay nhưng lợi nhuận đã sụt giảm hơn 60% so với cùng kỳ 2022. Bà Trương Thị Lệ Khanh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Vĩnh Hoàn, cho biết nguyên nhân của việc sụt giảm lợi nhuận trên là do sản lượng bán và giá bán trong xuất khẩu thủy sản giảm mạnh so với năm ngoái. Tương tự với Công ty CP Nam Việt ghi nhận doanh thu quý I là 1.157 tỉ đồng. Tuy chỉ giảm 5% về doanh thu nhưng lợi nhuận giảm tới 55% so với cùng kỳ, đạt 92 tỉ đồng. Nguyên nhân cũng được giải thích do chi phí tài chính và giá thức ăn tăng cao.
Tuy nhiên, giữa tình hình khó khăn chung, vẫn có những doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản tìm được lối đi riêng để duy trì tăng trưởng. Theo Báo cáo tài chính quý 1 năm 2023 của Công ty CP Thực phẩm Sao Ta cho thấy, doanh thu đạt 1.008 tỉ đồng. Con số này giảm 24% so với năm cũ nhưng lãi ròng đạt gần 43,7 tỉ đồng, tăng 7% so với cùng kỳ 2022. Kết quả trên được chỉ ra do doanh nghiệp đã giảm được 23% giá vốn đồng thời giảm 66% chi phí bán hàng giữa bối cảnh chi phí lãi vay và chi phí quản lý doanh nghiệp tăng.
Tìm hiểu thêm thông tin các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản tại đây.
-
Nguyên do cho sự sụt giảm báo động của xuất khẩu thủy sản 6 tháng đầu năm 2023
Theo chuyên gia trong ngành, có rất nhiều nguyên do khác nhau dẫn đến tình trạng suy giảm báo động của xuất khẩu thủy sản nửa đầu năm nay.
Đầu tiên, hiện nay dịch bệnh, chiến tranh Nga- Ukraine cũng như lạm phát và suy thoái kinh tế thế giới trong 2 năm trở lại đây đã dẫn đến kinh tế toàn cầu đi xuống, đẩy lạm phát gia tăng. Người dân toàn cầu đều bắt đầu chú ý đến chính sách thắt lưng buộc bụng, cắt giảm chi tiêu, đồng thời lựa chọn những thực phẩm giá rẻ… Đây là nguyên nhân chính khiến nhu cầu tiêu thụ thủy sản nói chung và đặc biệt tôm nói riêng giảm. Đồng thời nguồn cung trên thế giới cũng tăng, đặc biệt là từ Ecuador và Ấn Độ.
Đặc biệt, đối với sản phẩm tôm của Việt Nam vốn dĩ có giá trị gia tăng là lợi thế cạnh tranh với các đối thủ đến từ Ấn Độ và Ecuador. Nhưng đây cũng là yếu tố bất lợi khi người tiêu dùng tại các thị trường nhập khẩu đang thắt chặt chi tiêu, hạn chế ăn uống nhà hàng, mà đây lại là phân khúc tiêu dùng chính đối với dòng sản phẩm chế biến sẵn ăn ngay sản phẩm giá trị gia tăng.
Bên cạnh đó, ngành xuất khẩu thủy sản cũng đang gặp vấn đề lớn khi đối mặt với thực trạng phát triển logistics tại Việt Nam. Cùng với đó là khó khăn trong việc thiếu kho lạnh, nhất là khi trong những lúc cao điểm. Có thể thấy đối với quy trình sản xuất, cung ứng thủy sản, kho đông lạnh bảo quản đóng vai trò không thể thiếu, đảm bảo quyết định đến chất lượng của sản phẩm thủy sản.
Hiện nay, hầu hết các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản trong nước đều đang phải đầu tư kho bảo quản đông lạnh để hoàn chỉnh quy trình. Tuy nhiên công suất hiện nay vẫn chưa đủ cho chính doanh nghiệp đó duy trì sản xuất trong dài ngày. Hơn nữa, kho thương mại dịch vụ cho xuất khẩu thủy sản đông lạnh xuất nhập khẩu chủ yếu đặt tại miền Nam, còn miền Bắc và miền Trung vẫn còn ít và hạn chế.
Bên cạnh đó, về vấn đề vận chuyển, thực tế ngành thủy sản trong nội địa chủ yếu sử dụng phương tiện đường bộ, chưa có nhiều tuyến cho đường sắt và đường thủy vì chi phí cao, nhiều phát sinh. Tuy nhiên việc phát triển và duy trì đường bộ đòi hỏi sự đầu tư lớn về cơ sở hạ tầng và bảo trì, từ việc xây dựng đường, cầu cao tốc đến việc duy trì hệ thống giao thông. Chi phí này thường được chuyển qua cho người tiêu dùng thông qua giá cước vận chuyển, gây tăng chi phí cho hoạt động logistics, từ đó khó tối ưu được giá cả sản phẩm thủy sản xuất khẩu khi đưa đến tay khách hàng.
II. DỰ BÁO PHỤC HỒI CHO NỬA CUỐI NĂM
Theo các báo cáo phân tích ngành thủy sản, nhiều chuyên gia đang đặt kỳ vọng xuất khẩu thủy sản nửa cuối năm 2023 sẽ hồi phục khi nhu cầu tiêu thụ của 3 thị trường chính là Mỹ, EU và Trung Quốc có dấu hiệu tăng. Cụ thể, tại thị trường Mỹ, tình hình nhập khẩu sẽ phục hồi từ nửa cuối năm 2023 do lạm phát hạ nhiệt, mức tồn kho giảm và nhu cầu cao phục vụ cho dịp lễ vào cuối năm. Điều này giúp kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang Mỹ trong nửa cuối năm có khả năng sẽ tăng trưởng từ 40 đến 50% so với cùng kỳ.
Tại thị trường EU, dự đoán tiêu thụ cá tra tiếp tục cải thiện và ổn định trong nửa cuối năm. Mặc dù lạm phát ở EU vẫn ở mức cao tuy nhiên nhiều nguồn cung các loại cá thịt trắng khác bị ảnh hưởng bởi xung đột Nga – Ukraine nên cá tra Việt Nam vẫn rộng cửa ở thị trường này.
Với thị trường nhập khẩu tôm nói riêng, sự phục hồi của ngành phụ thuộc nhiều vào sự phục hồi của thị trường, còn thời gian phục hồi thì phục thuộc vào tình hình kinh tế của các nước. Nhưng so với các sản phẩm khác, mặt hàng tôm gặp nhiều khó khăn hơn vì trong những năm qua các nước như Ecuador, Ấn Độ nổi lên với sản lượng nuôi tôm lớn và nhờ đó giá thành tôm của họ tốt hơn nhiều so với tôm của Việt Nam. Trong khi đó, nhu cầu của thị trường khiến cho các nước trên ngày càng hạ giá bán. Do đó doanh nghiệp tôm Việt Nam càng gặp khó trong việc cạnh tranh. Đặc biệt khi người nuôi tôm không chịu đựng nổi giá bán thấp, trong khi giá sản xuất lại tăng.
Riêng thị trường Trung Quốc, các chuyên gia dự báo xuất khẩu thủy sản sang thị trường 1,4 tỷ dân này sẽ không tăng trưởng mạnh so với nửa đầu năm nay.
Kết luận lại thì do vẫn còn nhiều yếu tố khách quan khó lường nên dự báo xuất khẩu thủy sản cả năm 2023 chỉ dừng ở mức 9 – 10 tỷ USD.
Những thông tin trên được cập nhật từ “Báo cáo tình hình xuất khẩu thủy sản Việt Nam quý 2/2023”. Báo cáo cung cấp đầy đủ thông tin về kinh tế vĩ mô, cung – cầu thương mại, tình hình xuất khẩu các loại thủy sản của Việt Nam cùng các thông tin liên quan và dự báo từ những dữ liệu được cập nhật mới nhất.
—————————————
ĐĂNG KÝ ĐỂ NHẬN BÁO CÁO NGÀNH XUẤT KHẨU THỦY SẢN
VIRAC có thể nghiên cứu, làm báo cáo customize để đáp ứng những nhu cầu đặc biệt, chuyên sâu của khách hàng. Đăng ký đề bài TẠI ĐÂY.
VIRAC cung cấp hơn 20 ngành kinh tế như: Bất động sản, Bột giấy và Giấy, Da giầy, Dầu khí, Dệt may, Điện, Đồ uống, Dược phẩm, Gỗ, Hàng không, Hóa chất, Kinh tế vĩ mô, Linh kiện điện tử, Logistics, Lưu trú, Nhựa, Ô tô, Than, Thép, Thức ăn chăn nuôi, Thực phẩm, Vật liệu xây dựng, Khoáng sản, Viễn thông, Xi măng,….
Liên hệ để được tư vấn nhanh nhất:
- Email: viracresearch@virac.com.vn
VIRAC được thành lập bởi đội ngũ nhân sự uy tín và có chuyên môn về thông tin, tài chính và nghiên cứu thị trường trong khu vực. VIRAC chuyên cung cấp các sản phẩm, dịch vụ liên quan đến:
- Nghiên cứu Ngành
- Nghiên cứu doanh nghiệp
- Nghiên cứu thị trường
- Nền tảng dữ liệu VIRACE
Các đối tác của VIRAC
- Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank)
- Ngân hàng Thương mại cổ phần Công thương Việt Nam (Vietinbank)
- Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank)
- Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân đội (MB Bank)
- Công ty TNHH Quốc tế Unilever Việt Nam
- Olam International
- FrieslandCampina
