Giá cà phê Việt Nam tăng nhanh kỷ lục, các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị cà phê Việt vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn.
Trong 6 tháng đầu năm 2024, giá cà phê xuất khẩu đã đạt mức kỷ lục, với giá trung bình là 3.550 USD/tấn. So với mức giá trung bình 2.400 USD/tấn trong cùng kỳ năm 2023, giá cà phê tăng tới 48%.
ĐĂNG KÍ ĐỂ NHẬN TƯ VẤN BÁO CÁO THỊ TRƯỜNG CÀ PHÊ VIỆT NAM
Nghịch lý giá tăng, xuất khẩu giảm của cà phê Việt Nam
Giá cà phê xuất khẩu của Việt Nam liên tục tăng cao. Tuy nhiên, sản lượng lại đang có xu hướng giảm do ảnh hưởng của hạn hán trên toàn cầu.
Giá cà phê xuất khẩu liên tục tăng vọt
Theo Tổng cục Hải quan, trong tháng 5, giá xuất khẩu bình quân cà phê Việt Nam đạt mức 4.275 USD/tấn, tăng 14% so với tháng 4 và tăng 66% so với tháng 5/2023. Giá xuất khẩu bình quân cà phê tính chung 5 tháng đầu năm đạt mức 3.475 USD/tấn, ghi nhận mức tăng 41% so với cùng kỳ năm trước.
Nguồn: Tổng cục Hải quan
Ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (VICOFA) nhận định rằng tình trạng hạn hán không chỉ ở Tây Nguyên mà còn trên toàn cầu. Điều này khiến cho tổng nguồn cung cà phê giảm sút. Đây là một trong những yếu tố chính khiến giá cà phê đạt mức cao chưa từng thấy trước đây.
Đặc biệt, khoảng 5% diện tích cà phê tại Gia Lai, tương đương 4.800 ha, bị nhiễm rệp sáp nặng. Nguyên nhân chủ yếu đến từ thời tiết nắng nóng kéo dài cùng mưa đầu mùa tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển mạnh. Dẫn tới việc gây thiệt hại lên đến 50% ở một số khu vực trồng cà phê trong tỉnh.
Các chuyên gia nhận định rằng giá cà phê sẽ tiếp tục tăng do tình trạng khan hiếm cà phê Việt Nam và thế giới vẫn còn tiếp diễn. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn dự đoán sản lượng sẽ giảm thêm 20% xuống còn 1,47 triệu tấn trong niên vụ sắp tới, mức thấp nhất trong vòng 4 năm qua.
Nguồn cung trong nước eo hẹp đã kéo theo xuất khẩu đi xuống
Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, quý 1 năm 2024, Việt Nam đã xuất khẩu 799 nghìn tấn cà phê với doanh thu 1,9 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2023, sản lượng tăng 44,45% và giá trị tăng 54,2%. Đây là mức kỷ lục với kim ngạch xuất khẩu cà phê khi gần mức 2 tỷ USD chỉ trong vòng 3 tháng.
Nguồn: Tổng cục Hải quan
Tuy nhiên, theo Tổng cục Thống kê, xuất khẩu cà phê Việt Nam trong tháng 6 đánh dấu tháng giảm thứ 3 liên tiếp khi chỉ đạt 85.000 tấn, giảm 40% so với cùng kỳ năm 2023. Tổng cộng, trong nửa đầu năm 2024, Việt Nam chỉ xuất khẩu được 902.000 tấn cà phê, giảm gần 11% so với nửa đầu năm trước.
Mặc dù vậy, Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (VICOFA) cho biết, trong suốt 9 tháng đầu của niên vụ 2023-2024, lượng cà phê xuất khẩu của Việt Nam vẫn ước tính đạt 25,25 triệu bao (tương đương 1,52 triệu tấn), tăng gần 7,6% so với cùng kỳ năm trước.
Nguồn: Tổng cục Hải quan
Niên vụ 2022 – 2023 đã chứng kiến sự thiếu hụt trầm trọng về nguồn cung cà phê. Mặc dù Việt Nam đã bắt đầu vụ thu hoạch niên vụ 2023 – 2024, tình trạng thiếu hụt nguồn cung vẫn còn tiếp diễn trong khi nhu cầu đang ở mức cao.
Theo Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (VICOFA), xuất khẩu cà phê sẽ tiếp tục giảm trong quý 3 do thiếu hụt nguồn cung và chỉ có thể phục hồi vào tháng 10 khi mùa thu hoạch mới bắt đầu. Ước tính vẫn còn thiếu từ 1,5 đến 2,5 triệu bao cà phê theo hợp đồng cần được bổ sung từ vụ thu hoạch hiện nay.
Rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng khi giá cà phê Việt Nam tăng cao
Năm nay, thị trường cà phê Việt Nam đã trải qua nhiều biến động giá cả lớn, khi giá cà phê trong nước tăng từ 30.000-50.000 đồng/kg lên hơn 130.000 đồng/kg. Đến tháng 6/2024, giá cà phê trong nước tạm ổn định ở khoảng 117.000 – 119.000 đồng/kg.
Vốn phải bán không quá 50.000 đồng/kg trong suốt khoảng thời gian dài, mức tăng giá của cà phê Việt Nam mang lại lợi nhuận cho nông dân trồng cà phê. Tuy nhiên, sự tăng giá đột biến này gây ra nhiều thách thức cho các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị cà phê Việt Nam, từ thu mua đến xuất khẩu và rang xay.
Giá cà phê tăng cao ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng
Cụ thể, giá cả cà phê đã vọt lên gần 3 lần so với đầu vụ trước, đòi hỏi các công ty phải huy động một lượng vốn lớn. Tuy nhiên, giới hạn tín dụng từ các ngân hàng dành cho doanh nghiệp không tăng theo.
Giá tăng mạnh đã làm suy giảm khả năng thu mua của nhiều công ty, dẫn đến tình trạng đứt gãy trong chuỗi cung ứng và các hợp đồng tương lai đang đối mặt với rủi ro cao. Đồng thời, tình trạng khô hạn ở Tây Nguyên khiến nông dân lo ngại về sản lượng cà phê của vụ thu hoạch mới vào tháng 10.
Một số đại lý thu mua và doanh nghiệp ở các địa phương có nguyên liệu tại các khu vực sản xuất đã không thể giao hàng đúng hạn cho các nhà chế biến xuất khẩu và các công ty FDI dù đã trao đổi về việc chia sẻ rủi ro. Điều này gây thiệt hại cho người mua và ảnh hưởng đến danh tiếng của ngành cà phê Việt Nam.
Đồng thời, do giá cà phê Việt Nam tăng mạnh, các nhà vườn đã từ chối bán sản phẩm của mình vì giá cà phê đang cao. Từ đó gây ra tình trạng “cháy” hợp đồng với các nhà cung cấp và nhà nhập khẩu nước ngoài, khiến cho các bên liên quan chịu thiệt hại nặng nề.
Trước những khó khăn này, VICOFA cho rằng phải tìm giải pháp đảm bảo tính bền vững của chuỗi cung ứng. Đồng thời, đảm bảo thực thi các hợp đồng đã ký và duy trì giá cà phê ở mức cân bằng lợi ích cho nông dân, các đại lý, nhà cung cấp, nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu, đến người tiêu dùng toàn cầu.
Việt Nam cần phát triển cà phê bền vững
Việt Nam là một trong những quốc gia hàng đầu về sản xuất cà phê, với phần lớn diện tích trồng cà phê tại Tây Nguyên, chiếm 91% diện tích và 93% sản lượng cả nước. Ngành cà phê không chỉ tạo ra thu nhập cho hơn 600.000 hộ nông dân và khoảng 2 triệu lao động mà còn thúc đẩy kinh tế xã hội khu vực.
Tuy nhiên, giá cà phê những năm gần đây chỉ khoảng 40.000 đồng/kg và tình trạng được mùa mất giá, được giá mất mùa thường xuyên tiếp diễn. Nhiều hộ nông dân đã chuyển sang trồng các nông sản có lợi nhuận cao hơn như sầu riêng, bơ và chanh dây, làm sản lượng cà phê giảm mạnh.
Mặt khác, diện tích cà phê già cỗi mà chưa kịp tái canh cũng ảnh hưởng đến sản lượng. Các chuyên gia nhận định rằng, mặc dù giá cà phê đang cao, các công ty Việt Nam vẫn chủ yếu xuất khẩu cà phê thô. Do đó, việc tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm là cần thiết.
Đặc biệt, EU đang nghiêm ngặt hơn với các yêu cầu nhập khẩu cà phê. Sản phẩm nông nghiệp không được có nguồn gốc từ đất do phá rừng hoặc góp phần vào suy thoái rừng từ 30/12/2020. Hơn nữa, dư lượng thuốc trừ sâu giới hạn ở 0,1mg/kg, buộc nông dân phải thay đổi phương pháp sản xuất để tuân thủ các quy định mới.
Để phát triển bền vững ngành cà phê, Việt Nam cần điều chỉnh chiến lược, cân bằng việc chuyển đổi cây trồng và thu nhập ổn định cho nông dân. Thực thi hợp đồng và duy trì giá cà phê ổn định sẽ hài hòa lợi ích giữa các bên. Ngoài ra, chính sách tái canh và đào tạo kỹ thuật bền vững là chìa khóa cho sự phát triển lâu dài của ngành.
ĐĂNG KÍ ĐỂ NHẬN TƯ VẤN BÁO CÁO THỊ TRƯỜNG CÀ PHÊ VIỆT NAM
VIRAC còn cung cấp hệ thống dữ liệu kinh tế Data Factory để phục vụ các cá nhân tra cứu dữ liệu thô. Data Factory VIRAC cung cấp dữ liệu của 456 mã ngành với thông tin: Số lượng doanh nghiệp; Số lượng lao động; Doanh thu thuần; Tài sản cố định; Vốn đầu tư cơ bản; Lợi nhuận trước thuế; Thuế và các khoản phải nộp của các ngành kinh tế.
Ngoài ra, thống kê nâng cao Data Factory VIRAC còn cung cấp dữ liệu về sản xuất, tiêu thụ, tồn kho của 1910 sản phẩm theo từng quý, từng tỉnh thành và toàn quốc.
Để tìm hiểu cụ thể hơn về Data Factory VIRAC, vui lòng gửi thông tin tới Zalo Official Account hoặc quét mã QR bên dưới.
VIRAC được thành lập bởi đội ngũ nhân sự uy tín và có chuyên môn về thông tin, tài chính và nghiên cứu thị trường trong khu vực. VIRAC chuyên cung cấp các sản phẩm, dịch vụ liên quan đến:
- Nghiên cứu Ngành
- Nghiên cứu doanh nghiệp
- Nghiên cứu thị trường
- Nền tảng dữ liệu VIRACE
Các đối tác của VIRAC
- Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank)
- Ngân hàng Thương mại cổ phần Công thương Việt Nam (Vietinbank)
- Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank)
- Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân đội (MB Bank)
- Công ty TNHH Quốc tế Unilever Việt Nam
- Olam International
- FrieslandCampina
